Per 1 juli 2026 moeten organisaties met 10 of meer medewerkers een schriftelijke gedragscode tegen ongewenst gedrag hebben. Volgens de huidige voorstellen moet de gedragscode onder meer bevatten:
- een duidelijke omschrijving van wat ongewenst gedrag is;
- concrete voorbeelden (zoals pesten, discriminatie, seksuele intimidatie, agressie);
- melding- en ondersteuningsmogelijkheden voor werknemers (bijv. vertrouwenspersoon, klachtenprocedure);
- maatregelen en mogelijke consequenties bij overtreding;
- en aangewezen aanspreekpunten voor vragen of meldingen.
Voor veel organisaties voelt dat als een nieuwe verplichting.
In de praktijk raakt deze wet echter aan een veel groter thema: psychosociale arbeidsbelasting (PSA) en sociale veiligheid op de werkvloer.
Ongewenst gedrag komt vaker voor dan gedacht
Bij Vital Solutions zetten we dagelijks PSA-vragenlijsten uit onder grote groepen medewerkers. Hieruit blijkt dat ongewenst gedrag bij vrijwel alle organisaties voorkomt: gemiddeld ervaart bijna 20% van de medewerkers ongewenst gedrag op het werk, en in bepaalde branches zelfs 30%.
Dit gaat zelden over een eenmalig incident. Het betreft vaak patronen die zich herhalen en niet worden uitgesproken. Denk hierbij aan vormen van ongewenst gedrag zoals:
- Pesten en structureel negeren (bijvoorbeeld bepaalde medewerker die steeds het pispaaltje zijn);
- Intimidatie of machtsmisbruik;
- Discriminatie;
- Ongepaste grappen;
- (Seksuele) intimidatie.
Deze vormen hangen vaak direct samen met werkdruk en stress en zorgt voor een verhoogde psychosociale arbeidsbelasting. Veel medewerkers melden dit niet, omdat het onduidelijk is wat melden oplevert of omdat ze bang zijn voor de gevolgen.
Wat zijn de gevolgen van ongewenst gedrag voor een werkgever?
Ongewenst gedrag werkt vaak ‘ondergronds’.en bouwt zich langzaam op. De gevolgen van ongewenst gedrag worden voor een werkgever vaak pas zichtbaar in de harde cijfers:
- Toenemend (langdurig) verzuim;
- Medewerkers die mentaal afhaken (quiet quitting);
- Een stijgend personeelsverloop.
In onze data zien wij dat sociale onveiligheid een structurele aanjager is van PSA. Wie psychosociale arbeidsbelasting effectief wil verlagen, kan daarom niet om een gedegen aanpak van ongewenst gedrag heen. Een gedragscode kan hierbij helpen — maar alleen als die goed aansluit bij de praktijk.
Zonder inzicht werkt een gedragscode niet
Wat we vaak zien, is dat organisaties beginnen met het schrijven van een gedragscode zonder eerst te weten wat er echt speelt. Dan blijft de tekst algemeen en voelt hij voor medewerkers niet herkenbaar.
Een gedragscode werkt pas als hij gebaseerd is op inzicht.
Daarom is een PSA-onderzoek een logische eerste stap. Het biedt een nulmeting:
- waar ervaren medewerkers psychosociale arbeidsbelasting?
- welke vormen van ongewenst gedrag komen voor?
- hoe veilig voelt melden?
- en waar liggen de grootste risico’s per afdeling of functiegroep?
Vanuit die inzichten kan een gedragscode concreet, herkenbaar en relevant worden opgesteld — in plaats van algemeen en abstract.
Van nulmeting naar gerichte aanpak
Wij ondersteunen organisaties bij deze stap. Met een zorgvuldig ingericht PSA-onderzoek brengen we sociale veiligheid, ongewenst gedrag en psychosociale arbeidsbelasting in kaart. Die resultaten vormen een stevig vertrekpunt voor:
- het opstellen of aanscherpen van de gedragscode,
- het verbeteren van meldprocedures,
- en het gericht ondersteunen van leidinggevenden.
Zo wordt de gedragscode geen los document, maar onderdeel van een structurele PSA-aanpak.
Tot slot: zie de wet als een kans
De verplichting om een gedragscode tegen ongewenst gedrag op te stellen is geen eindstation. Het is een startpunt om psychosociale arbeidsbelasting serieus en onderbouwd aan te pakken.
Wil je weten waar jouw organisatie staat op het gebied van psychosociale arbeidsbelasting en sociale veiligheid?
Een PSA-onderzoek biedt een heldere nulmeting en laat zien waar je gericht kunt beginnen.
Wij denken graag mee over de vervolgstappen en vertalen inzichten naar een effectieve en gedragen gedragscode.
Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek. Zo maak je van een wettelijke verplichting een sterke basis voor een veilige werkomgeving.
