Een veilige werkplek lijkt vanzelfsprekend, toch krijgt ruim 1 op de 10 werknemers in Nederland te maken met ongewenst gedrag. Dit is niet alleen vervelend voor de werknemer, maar heeft ook grote financiële gevolgen voor jou als werkgever: een uitgevallen medewerker kost je al snel € 400,- per dag.
Wat vaak onder de radar begint, kan ongemerkt leiden tot langdurig verzuim en het vertrek van waardevol personeel. Vanaf 1 juli 2026 moeten werkgevers werknemers bovendien aantoonbaar betrekken bij het arbobeleid. Een gedragscode tegen ongewenst gedrag is op dit moment nog geen definitieve verplichting per die datum, maar blijft wel een belangrijk middel om duidelijkheid te geven over gedrag, meldingen en opvolging.
Wat is ongewenst gedrag precies en welke stappen kun je nemen om dit te voorkomen?
Wat is ongewenst gedrag op de werkvloer?
Ongewenst gedrag is gedrag dat door de medewerker als bedreigend, vernederend of intimiderend wordt ervaren. Het is een vorm van Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA). Bij grensoverschrijdend gedrag brengt iemand een ander fysiek, mentaal of emotioneel schade toe, vaak in situaties waar sprake is van een machtsverschil.
4 verschillende vormen van ongewenst gedrag
De Arbowet onderscheidt vier hoofdvormen van ongewenst gedrag. Om risico’s gericht aan te pakken, is het cruciaal om deze vormen apart te herkennen:
1. Pesten: Bij pesten gaat het om herhaaldelijk en langdurig negatief gedrag, waartegen iemand zich niet kan verdedigen. Tussen de 7% en 10% van de werknemers krijgt hiermee te maken.
Voorbeelden: Structureel negeren, roddelen, valse geruchten verspreiden of iemand continu vervelende klusjes geven.
2. Discriminatie: Bij discriminatie wordt onderscheid gemaakt op basis van kenmerken die er voor het werk niet toe doen, zoals afkomst, geslacht, seksuele geaardheid, leeftijd, religie of het soort contract (vast of flexibel). Van de werkenden krijgt 8% hiermee te maken.
Voorbeelden: Vrouwen structureel minder betalen dan mannen voor exact hetzelfde werk, iemand afwijzen voor een promotie vanwege leeftijd of afkomst, of het maken van racistische of homofobe grappen.
3. Agressie en (psychisch) geweld: Bijna een kwart van werkend Nederland ervaart agressie. Dit kan verbaal zijn (schelden, schreeuwen, felle discussies) of fysiek (slaan of zaken kapot maken). Agressie komt op de werkvloer vaak ook van buitenaf, bijvoorbeeld door klanten of patiënten.
Voorbeelden: Een collega uitschelden, intimiderend dichtbij iemand gaan staan, agressieve dreigmails sturen of met spullen gooien uit frustratie.
4. Seksuele intimidatie: Dit is elke vorm van gedrag met een seksuele ondertoon die als ongewenst wordt ervaren. Van alle werkenden krijgt 6% hiermee te maken, waarbij het percentage onder vrouwen oploopt tot 11%.
Voorbeelden: Intieme vragen over het privéleven, staren, ongewenste aanrakingen of het versturen van ongepaste afbeeldingen.
Wat is de impact van grensoverschrijdend gedrag?
De gevolgen van grensoverschrijdend gedrag zijn behoorlijk en raken de hele organisatie.
Gevolgen voor het slachtoffer: Medewerkers ontwikkelen vaak fysieke klachten (zoals nek-, rug- of buikpijn) en psychische problemen, wat kan leiden tot een burn-out of depressie. Uit onderzoek van de vakbond FNV blijken de volgende cijfers:
- 36% van de slachtoffers ervaart zware stress.
- 25% geeft aan direct minder goed te functioneren.
- 14% meldt zich uiteindelijk ziek.
- 2% denkt zelfs na over zelfdoding als gevolg van de situatie.
Gevolgen voor omstanders: Getuigen van ongewenst gedrag ervaren vaak een sterk onveilig gevoel en stress. Omstanders weten vaak niet hoe te handelen en zwijgen uit angst om zelf buiten de groep te vallen.
Gevolgen voor de werkgever: Naast een verslechterde werksfeer en lagere productiviteit, zijn er flinke financiële risico’s. De kosten van een zieke medewerker lopen op tot gemiddeld € 405,- per dag door loondoorbetaling, verzuimbegeleiding en re-integratiekosten.
Bovendien overweegt 36% van de medewerkers van baan te wisselen bij slechte omgangsvormen, wat leidt tot een ongewenst hoog verloop. Het vroegtijdig aanpakken van ongewenst gedrag op de werkvloer is daarom erg belangrijk.
Zo pak je ongewenst gedrag op de werkvloer goed aan
Als werkgever ben je wettelijk verplicht om een beleid te voeren dat PSA voorkomt en beperkt. Een effectieve aanpak bestaat uit de volgende, vaak verplichte, onderdelen:
Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E): Dit vormt het fundament van je arbobeleid. Hierin breng je alle gezondheids- en veiligheidsrisico’s binnen je organisatie, zoals ongewenst gedrag en werkdruk, structureel in kaart om de veiligheid te waarborgen.
Het PSA-beleid: Een PSA-beleid is een concreet plan van aanpak waarin je vastlegt welke maatregelen je neemt om psychosociale risico’s op de werkvloer te verminderen. Hiermee voldoe je aan de wettelijke plicht om een veilige werkomgeving te creëren en psychosociale arbeidsbelasting actief te beperken.
De vertrouwenspersoon: Een vertrouwenspersoon is een essentieel en laagdrempelig meldpunt voor medewerkers die te maken krijgen met ongewenste situaties. Omdat onderzoek aantoont dat 12% van de werknemers twijfelt aan de deskundigheid van hun huidige meldpunt, is het cruciaal om een zichtbare en professionele (externe) vertrouwenspersoon aan te stellen.
Gedragscode en klachtenprocedure: Een gedragscode en klachtenprocedure bieden de nodige duidelijkheid door heldere regels te stellen over welk gedrag wel en niet toelaatbaar is binnen je bedrijf. Door aankomende wijzigingen in de Arbowetgeving worden de eisen voor deze documenten vanaf 2026 aanzienlijk strenger voor iedere werkgever.
Krijg inzicht in ongewenst gedrag op de werkvloer met een onderzoek van Vital Solutions
Voordat je effectief beleid kunt maken, moet je weten wat er zich daadwerkelijk afspeelt op de werkvloer. Met een objectief en PSA onderzoek brengen wij de werkomgeving, de psychosociale risico’s en de mate van sociale veiligheid binnen jouw organisatie duidelijk in kaart. Zo voorkom je escalatie en bouw je aan een sociaal veilige, productieve organisatie.
Benieuwd naar de mogelijkheden? Neem contact op of vraag een vrijblijvende offerte aan!
