Een gezonde werkdruk is prima en houdt medewerkers scherp, maar werkdruk en werkstress zijn inmiddels de meest voorkomende redenen van ziekteverzuim. Recente cijfers laten zien dat circa een derde (36%) van de werkgevers in Nederland aangeeft dat werkdruk één van de belangrijkste arbeidsrisico’s in hun organisatie is.
Hoe ontstaat deze werkgerelateerde stress, wat zijn de signalen en hoe kan je als werkgever de werkdruk effectief verminderen?
Oorzaken van stress op het werk
Stress door werk valt onder Psychosociale arbeidsbelasting (PSA), wat gaat over alle factoren op het werk die mentale druk of sociale onveiligheid kunnen veroorzaken. Werkstress ontstaat wanneer de balans tussen draaglast (de functievereisten) en draagkracht (de functie middelen) langdurig verstoord is.
Om de belangrijkste oorzaken van stress op het werk in kaart te brengen hebben we de inzichten uit dit onderzoek van TNO gecombineerd met de oorzaken die psychologe en running therapeut Goudje Haadsma tijdens haar coachingsessies het vaakst hoort:
- Te weinig autonomie (regelmogelijkheden): Maar liefst 42% van de werknemers ervaart een lage autonomie. Het is voor een medewerker cruciaal om zelf invloed te hebben op werkzaamheden, werktijden en pauzes.
- Hoge psychologische taakeisen: 32% van de werknemers ervaart directe stress door een structureel hoge werkdruk en te zware taakeisen.
- Continu bereikbaar moeten zijn: Bijna de helft van de medewerkers ervaart stress als zij buiten hun standaard werktijden worden benaderd. High-tech, apps en social media zorgen voor continue overprikkeling, wat het herstelproces verstoort.
- Steeds gestoord worden door collega’s: De kantoortuin leidt tot meer geluid, meer afleiding en een lagere productiviteit.
- Sociaal onveilige situaties: Conflicten op de werkvloer (26%) en ongewenste omgangsvormen zoals pesten of intimidatie (17%) zijn grote veroorzakers van psychische klachten. Ook een verstoorde emotionele balans (9%) weegt zwaar mee.
Naast deze belangrijke signalen hebben conflicten op de werkvloer ook een groot effect.
Conflicten op het werk
Een goede werksfeer draagt bij aan de productiviteit. Echter, het omgekeerde is ook het geval; conflicten met directe collega’s of leidinggevenden zorgen niet alleen voor stress, maar zijn ook een belangrijke veroorzaker van ziekteverzuim. Onderzoek toont aan dat circa 90.000 ziekmeldingen per jaar voortkomen uit conflicten op de werkvloer.
Hoewel een conflict op zichzelf geen legitieme reden is voor verzuim, kan een conflict wel leiden tot echte ziekteklachten. Aanhoudende spanningen en stress kunnen leiden tot slechte nachtrust, waardoor medewerkers minder goed uitgerust aan het werk gaan en slecht herstellen. Aan leidinggevenden dan ook de taak om conflicten tijdig te signaleren en aan te kaarten. Leiding geven is daarom echt een vak op zich, wat nog regelmatig wordt onderschat.
Daar gaat het nog regelmatig mis, ziet ook Goudje: “Leidinggevenden kiezen er dan voor om het conflict te negeren, of treden op met harde hand door hun macht te gebruiken. Beide oplossingen blijken in de praktijk niet te werken; dit zorgt juist voor meer angst, ontevredenheid en stress. Ik ben dan ook een groot voorstander van leiderschapstrainingen waarbij leidinggevenden de tools krijgen om niet alleen een goede manager, maar ook een goede leider te zijn”.
Hoe kan je de signalen van werkstress op tijd herkennen?
Als werkgever is het belangrijk om alert te zijn op stressreacties bij medewerkers. De één kan goed omgaan met een hoge werkdruk, terwijl de ander hier sneller aan onderdoor gaat. Door de volgende symptomen op tijd te herkennen, maak je actieve burn-out preventie mogelijk:
Fysieke signalen
- Vermoeidheid: Medewerkers lijken continu uitgeput, zelfs na een weekend of vakantie.
- Pijnklachten: Regelmatige klachten over spanningshoofdpijn of nek- en rugklachten door overprikkeling.
- Lichamelijke onrust: Slaapproblemen, maag- en darmklachten of hartkloppingen.
Mentale en emotionele signalen
- Prikkelbaarheid: Medewerkers reageren sneller geïrriteerd of emotioneel op dagelijkse situaties.
- Concentratieproblemen: Taken worden minder efficiënt uitgevoerd en er worden vaker fouten gemaakt.
- Besluiteloosheid: Zichtbare moeite met het maken van keuzes of het prioriteren van werk.
Gedragsmatige signalen
- Verminderde betrokkenheid: Cynisme, terugtrekgedrag uit teamactiviteiten of een afname van sociale interactie.
- Verzuim: Werknemers melden zich vaker kortdurend ziek zonder duidelijke fysieke oorzaak.
- Prestatieverlies: Taken duren langer of worden minder zorgvuldig afgerond.
De gevolgen van hoge stress op werk
Als stress niet op tijd wordt herkend, kan dit uitgroeien tot een serieus probleem. De gevolgen van overbelasting zijn voor zowel de medewerker als de werkgever ingrijpend:
Voor de werknemer: Medewerkers die te veel stress ervaren, zitten minder goed in hun vel en trekken zich vaak terug uit het team. Dit gaat gepaard met een lagere motivatie en een daling in productiviteit. Wat begint als vage klachten, kan zich onopgemerkt ontwikkelen tot langdurige mentale of fysieke uitval.
Voor de werkgever: Werkstress verstoort de dagelijkse voortgang en de output van het gehele team. Een medewerker met stress kan een drukkend effect hebben op de werksfeer en de motivatie van collega’s. Het grootste risico is een stijgend ziekteverzuim; een zieke werknemer kost een organisatie al snel € 200,- tot € 400,- per dag aan loondoorbetaling en vervanging.
Het is daarom belangrijk om werkstress zo veel mogelijk te verminderen.
Zo kan je werkstress verminderen
Het voorkomen van stress op de werkvloer is cruciaal om te voldoen aan de Arbowet en het behoud van je personeel. Met de onderstaande 4 stappen kun je direct aan de slag met effectief stressmanagement:
1. Creëer open communicatie
Moedig medewerkers aan om stress of werkdruk bespreekbaar te maken. Dit kan je zo klein of groot aanpakken als je wil. Begin bijvoorbeeld met het geven van een presentatie over stress en werkdruk en geef aan dat er altijd ruimte is om hierover te praten.
Dit is een goed begin en zo laat je zien dat oké is om er over te praten. Reflecteer ook tijdens functioneringsgesprekken samen met je medewerker op hoe diegene de stress en/of werkdruk heeft ervaren.
2. Houd werkdruk in de gaten
Evalueer regelmatig of de werklast haalbaar is en pas deze indien nodig aan. Hoe je dit doet, hangt af van de grootte van het bedrijf. Een voorbeeld kan zijn om een korte enquête te maken waarin je enkele vragen opstelt zoals:
- Hoe voel je je aan het einde van een werkdag?
- Bijvoorbeeld: “Ontspannen, moe, of overbelast?”
- Heb je het gevoel dat je voldoende tijd hebt om je taken af te ronden?
- “Ja, meestal wel / Nee, ik voel me vaak gehaast.”
- Hoe vaak voel je je gestrest door je werk?
- “Nooit, soms, regelmatig, vaak, altijd.”
- Welke taak of situatie zorgt op dit moment voor de meeste druk?
- Dit helpt specifieke bronnen van stress te identificeren.
Zo kan je snel in kaart brengen hoe medewerkers zich voelen. Belangrijk hierbij is om je medewerkers de enquête anoniem in te laten vullen. Dit zorgt ervoor dat ze meer open zijn in hun antwoorden. Anders kunnen ze al snel wenselijke antwoorden geven om conflicten te vermijden. Met onze PSA-vragenlijst halen we hoge respons en zorgen we voor duidelijk inzicht in de werkdruk en werkstress binnen je bedrijf.
3. Bied ondersteuning
Zorg voor laagdrempelige toegang tot een vertrouwenspersoon, bedrijfsarts of externe coach. Dit verlaagt de drempel om tijdig over problemen te praten, zeker wanneer het te confronterend is om dit direct met een leidinggevende te bespreken.
4. Investeer in inzicht en preventie
Om signalen van stress en werkdruk op tijd te herkennen, raden wij je aan om periodiek een werkdrukonderzoek of een breder PSA onderzoek uit te voeren. Zo kan je voorkomen dat kleine (mentale) gezondheidsproblemen uitgroeien tot serieuze problemen en de impact die dit heeft op je organisatie flink verkleinen.
Het mooie is dat je als organisatie gebruik kan maken van de werkkostenregeling om onbelaste vergoedingen aan je werknemers te geven. Aangezien een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) verplicht is, kan je dit onbelast vergoeden aan je medewerkers. Daarnaast kan je ook gebruikmaken van het vitaliteitsbudget.
Benieuwd naar de mogelijkheden?
Wij hebben jaren ervaring in het uitvoeren van dergelijke onderzoeken en kijken graag met je mee naar hoe de vitaliteit in jouw organisatie verbeterd kan worden. Vanuit de basis van een actuele Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) voeren we een gericht werkdrukonderzoek, een PAGO of een PMO uit.
De inzichten bundelen we in een praktisch en actiegericht rapport, zodat je direct stappen kunt zetten om de vitaliteit op de werkvloer structureel te verbeteren. Benieuwd naar de mogelijkheden? Neem dan contact met ons op!